Logo SGH

Niewydolny system wspomagania finansowego MŚP w Polsce

Czy istnieje w Polsce właściwy system wsparcia finansowego rozwoju i innowacyjności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw? Czy w dostatecznym stopniu wykorzystywane są dostępne źródła finansowania sektora MŚP? Zapraszam do dyskusji.

1.Podstawowe źródła finansowania MŚP

Najważniejszym źródłem finansowania MŚP w Polsce są środki własne, ich udział w finansowaniu nakładów inwestycyjnych  małych i średnich przedsiębiorstw wahał się  w latach 2004–2009 między 62,7 % w 2005 r. a 71,4 % w 2008 r. Według GUS  największym źródłem finansowania inwestycji w 2008 r. były również środki własne 71,4%, (w 2007 r. stanowiły 70,4%), w dalszej kolejności krajowe kredyty i pożyczki (odpowiednio 12,8% i 13,5%), środki zagraniczne (6,5% i 6,7%).[1] Pogorszenie koniunktury gospodarczej  w latach 2008–2009 wpłynęło na mniejsze zainteresowanie firm kredytem bankowym, a banki z kolei zaostrzyły kryteria przyznawania kredytów dla MŚP, co okresowo utrudniło dostęp  małych i średnich przedsiębiorstw do kredytów. Tylko 4,2%  małych firm, które działają dłużej niż rok korzysta z kredytu bankowego i jest to najczęściej kredyt obrotowy, kredyt w rachunku bieżącym lub saldo debetowe [2] Z badań Związku Banków Polskich wynika, że 8,5–10%  mikroprzedsiębiorców, korzysta z kredytów konsumpcyjnych, których środki przeznacza na cele firmy. Przedsiębiorcy prowadzący działalność na niewielką skalę lub potrzebujący środków finansowych na start, zamiast starać się o kredyt na działalność gospodarczą, wykorzystuje kredyty i pożyczki konsumpcyjne.[3]

Banki komercyjne uznają  segment klientów, jakim jest w Polsce ok. 1,8 mln przedsiębiorstw  mikro, małych i średnich, za ważny i mają wiele produktów przygotowanych specjalnie dla MSP, co zwiększa dostępność kredytów bankowych.

Według badań ankietowych PARP wynika smutna prawda, że zaciąganie kredytu jest kojarzone przez przedsiębiorców z problemami finansowymi, a nie z wykorzystaniem szans zewnętrznego finansowania. Dla nieco ponad 12% ankietowanych MŚP kredyt najważniejszym źródłem finansowania. Istnieją bariery dostępu do kredytów bankowych takie jak:   brak zdolności kredytowej   (26% wskazań) ,  brak wymaganych zabezpieczeń kredytu (23% wskazań),  pogorszenie sytuacji gospodarczej, ponad  25% pomiotów MSP  wskazało ten czynnik jako powód rezygnacji z ubiegania się o finansowanie zewnętrzne.[4] Banki przy ocenie zdolności kredytowej MSP sprawdzają przede wszystkim przychody firmy, jej  rentowność, a także czy terminowo reguluje swoje zobowiązania wobec ZUS i Urzędu Skarbowego. Krótko działające firmy nie mogą wykazać się historią kredytową.

W przypadku planów inwestycyjnych przedsiębiorstwa małe i średnia chętniej korzystają z kredytów bankowych, ale coraz popularniejszy staje się również leasing. Łatwiejszy jest bowiem dostęp MŚP do finansowania zakupów inwestycyjnych przez firmy leasingowe niż przez banki. W leasingu są prostsze i szybsze procedury niż w przypadku kredytu bankowego, ale koszt takiego finansowania może być wyższy.  Leasing jest elastycznym instrumentem finansowania inwestycji bez konieczności angażowania własnych środków, daje możliwość dopasowania wysokości i rozkładu opłat do możliwości finansowych przedsiębiorstwa. Nie trzeba dysponować wymaganymi przez bank zabezpieczeniami, ponieważ zabezpieczeniem jest sam leasingowany przedmiot. Około 90 % przedsiębiorstw–leasingobiorców korzysta z leasingu operacyjnego, co m.in. umożliwia zaliczenie wpłaty początkowej oraz rat leasingowych do kosztów uzyskania przychodów, a koszty użytkowania urządzeń leasingowanych mogą być pokrywane z bieżących przychodów firmy.[5]

2. Fundusze pożyczkowe

Ważnymi, ale słabo w Polsce rozwiniętymi instytucjami wsparcia dla MSP są fundusze pożyczkowe, zostały one tworzone dla przedsiębiorstw, które nie mogą sprostać wymaganiom banków, w tym zwłaszcza mikrofirm. Stanowią alternatywę dla przedsiębiorców w zakresie pozyskiwania finansowania zewnętrznego. Dotyczą głównie przedsiębiorstw nowo powstałych lub krótko funkcjonujących, udzielają pożyczek przeznaczonych na cele związane z podjęciem i rozwojem działalności gospodarczej, oferta funduszy pożyczkowych skierowana jest również do osób bezrobotnych podejmujących działalność gospodarczą.

W Polsce w 2009 r. funkcjonowało 70 funduszy pożyczkowych, których kapitał na  30.06.2009 r. wynosił 978 mln zł , a przeciętna wartość pożyczki kształtowała się na poziomie 16,6 tys. zł.[6] Środki funduszy są niewystarczające i rozproszone, a ich koszty operacyjne są stosunkowo wysokie. Wartość udzielonego finansowania przez fundusze pożyczkowe wzrosła z 3 mld zł w 2009 r. do 5,5 mld zł w 2010 r., ale jest to nadal niewystarczająca kwota w stosunku do potencjalnego zapotrzebowania MŚP w Polsce. Fundusze te mogą i powinny świadczyć również dodatkowe usługi jak: pomoc w przygotowaniu wniosków pożyczkowych, biznesplanów przedsięwzięcia, pomoc doradczą i szkoleniową. W ramach funduszy pożyczkowych wyodrębnia się fundusze mikropożyczkowe. Charakteryzuje je uproszczony tryb przyznawania pożyczki opartej na zindywidualizowanej analizie oceny firmy.

3. Fundusze poręczeniowe

System wsparcia dla MSP uzupełniają fundusze  poręczeniowe, które powstały w Polsce w 1999 r. ale ich skokowy wzrost nastąpił dopiero w 2005 r. i wykazuje stopniową tendencję wzrostową. Rośnie kapitał funduszy. Wszystkie regionalne i lokalne fundusze to instytucje non-profit. Oferują one poręczenia i gwarancje oraz awale do kredytów bankowych i pożyczek. Umożliwiają więc MSP dostęp do kapitału obcego.[7] Poręczenie/gwarancja jest formą zabezpieczenia spłaty kredytu bankowego, który przedsiębiorca może otrzymać celem uzyskania kredytu inwestycyjnego lub obrotowego w szczególności na:  realizację przedsięwzięć współfinansowanych ze środków unijnych, na projekty infrastrukturalne, oraz kredyty związane z rozwojem sektora małych i średnich przedsiębiorstw. Poręczenie nie  może być wyższe niż 80% kwoty kredytu.[8] Podstawą otrzymania poręczenia jest decyzja o przyznaniu kredytu lub pożyczki i pozytywna weryfikacja zdolności kredytowej przez fundusz.[9] Także i te fundusze wymagają  zwielokrotnienia  środków, którymi dysponują oraz wzmocnienia oraz upowszechnienia informacji o świadczonych usługach, prowadzenia działalności szkoleniowej  a także rozszerzenia doradztwa  ekonomiczno–prawnego dla przedsiębiorców.

4. Kredyt Technologiczny jako forma wsparcia unijnego dla MŚP

Stosunkowo nową formą finansowania MŚP jest tzw. Kredyt Technologiczny przeznaczony na wspieranie działalności innowacyjnej małych i średnich przedsiębiorstw. Kredyt Technologiczny jest koordynowany przez Bank Gospodarstwa Krajowego ( BGK) zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (Dz. U. Nr 116, poz. 730, z późn. zm.) oraz § 6 ust. 3 Regulaminu Przeprowadzania Konkursu dla działania 4.3 Kredyt Technologiczny  Program Operacyjny Innowacyjna Gospodarka (PO IG). Celem jest wzrost poziomu konkurencyjności przedsiębiorstw w Polsce przez innowacyjne przedsięwzięcia i wzmocnienie popytu na nowe lub nowoczesne rozwiązania techniczne i technologiczne w gospodarce. Kredyt technologiczny przeznaczony jest na wdrożenie nowej, własnej lub kupionej technologii i uruchomieniu na jej bazie nowych lub udoskonalonych towarów bądź usług.

Przedsiębiorca-wnioskodawca składa do BGK wniosek o dofinansowanie wraz z załącznikami za pośrednictwem banku kredytującego. Bank kredytujący przekazuje oryginał wniosku o dofinansowanie wraz z kopią (poświadczoną za zgodność z oryginałem) warunkowej umowy kredytu technologicznego lub promesy kredytu technologicznego do kancelarii BGK. Kredyt taki może zostać udzielony przez bank komercyjny, a następnie  BGK w ramach tzw. premii technologicznej dokonuje spłaty ze środków publicznych  (zgromadzonych w Funduszu Kredytu Technologicznego zarządzanym przez BGK ) tej części kapitału, która zgodnie z obowiązującymi przepisami może być umorzona.[10] Od  maja  do 20 czerwca 2011r. BGK przyjmował wnioski o Kredyt Technologiczny na nowych uproszczonych zasadach[11]. Wysokość kredytu technologicznego nie może przekroczyć kwoty 2 mln euro, przeliczanych według średniego kursu ustalonego przez NBP na dzień udzielenia kredytu dla firm. Kredytobiorca aby skorzystać z premii musi dysponować środkami wynoszącymi minimum 25% inwestycji. Premia technologiczna jest wypłacana jednorazowo lub w transzach. W przypadku pozytywnej oceny wniosku kredytowego przedsiębiorca może uzyskać umorzenie kredytu do maksymalnej wysokości 50% wartości kredytu technologicznego. Obowiązuje  ratalny system  umorzenia  po zaopiniowaniu, czy faktycznym efektem realizacji inwestycji jest wdrożenie nowej technologii. Oprocentowanie kredytu technologicznego nie może być wyższe niż średnie oprocentowanie innych kredytów inwestycyjnych udzielanych przez banki, a warunki jego udzielania nie mogą być mniej korzystne niż przy innych kredytach inwestycyjnych. W maju 2011 r już ok. 20 banków komercyjnych miało w swojej ofercie Kredyt Technologiczny. Lista banków kredytujących współpracujących z BGK jest zamieszczona na stronie banku.

BGK dysponuje na 2011 r kwotą 280 mln unijnych dotacji, które może przeznaczyć na premie technologiczne, co w stosunku do zapotrzebowania jest kwota niewystarczającą. Dotychczas złożone przez banki komercyjne wnioski w imieniu przedsiębiorców opiewają na kwotę ponad 336 mln zł. Zasadność przyznania pomocy publicznej w formie premii zostanie uznana dopiero po pozytywnym zweryfikowaniu złożonych wniosków przez ekspertów BGK, a to może potrwać kilka miesięcy. Jeśli część wniosków zostanie odrzucona, dopiero jesienią br. będą przyjmowane kolejne wnioski o kredyt technologiczny.[12] BGK bowiem nie jest przygotowany do szybkiej oceny 113 złożonych wniosków.

Wnioski
W stosunku do liczby przedsiębiorstw należących do sektora MŚP w Polsce oraz jego znaczenia w tworzeniu PKB  zewnętrzne źródła finansowania alternatywne wobec kredytu bankowego są niewystarczające i nieodpowiednio promowane. Środki funduszy pożyczkowych i doręczeniowych także te koordynowane przez BGK powinny być zwielokrotnione. Ich sposób działania nie odpowiada współczesnym wyzwaniom, traci się szansę poprawy konkurencyjności i zwiększenia innowacyjności MŚP.

 


[1] Za Raport o stanie małych i średnich przedsiębiorstw w latach 2008- 2009 ,PARP Warszawa 2010 s 52.

[2] Kredyt obrotowy po roku działalności Dziennik Gazeta Prawna z 17 marca 2011 s C8

[3] Małe firmy wolą pożyczać od znajomych niż w banku Dziennik GP z 14 czerwca 2011r.

[4] Badanie rynku usług wspierających rozwój przedsiębiorczości i innowacyjności w Polsce – Finansowanie zewnętrzne. „ procesy innowacyjne i strategie w czasach kryzysu, na zlecenie PARP 2010r

[5] Według danych Związku Polskiego Leasingu wartość rynku leasingu w Polsce w 2008r wyniosła 32 927 mln zł a w 2009r nastąpił 30% spadek do 22 994 mln zł ale już w 2010r zanotowano wzrost o 18,7%. W Polsce 60 – 70% wszystkich samochodów służbowych jest kupowana w leasingu.

[6] B. Bartkowiak, M. Korol, Fundusze pożyczkowe w Polsce , Szczecin, wrzesień 2009r.

[7] Na koniec 2006r działały w Polsce 53 fundusze poręczeniowe, które zasilane są przede wszystkim środkami z Unii Europejskiej, Dane Krajowe Stowarzyszenia Funduszy Poręczeniowych..

[8] A. Okrasiński, Fundusze poręczeniowe bez wsparcia ani rusz. Gazeta Bankowa 2009.07.08. Gazeta.pl pieniądze.

[9] H. Chynał, Kredyty bankowe i inne formy finansowania. Poradnik dla małych i średnich firm. Difin, Warszawa 2011 wyd 2

[10] Fundusz Kredytu Technologicznego ( FKT) został powołany na mocy ustawy z dnia 29 lipca 2005r o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej ( Dz. U. nr 179, poz. 1484)       Począwszy od 2008r kredyt technologiczny i związana z nim pomoc publiczna jest udzielana na nowych zasadach w ramach Działania 4.3 programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka. , Kredyt Technologiczny , Fundusz Kredytu Technologicznego , http://www.kredttechnologiczny.pl/fundusz-kredytu-technologicznego/ 2011- 03-06.

[11] Dnia23 maja weszła w życie nowelizacja ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej (ustawa z dnia 3 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o niektórych formach wspierania działalności innowacyjnej), która wprowadza wiele ułatwień w staraniu się o kredyt

[12] Ostatnia szansa na kredyt technologiczny. Dziennik GP z 21 czerwca 2011r.  s A14., Więcej informacji dotyczących Kredytu technologicznego można znaleźć na stronie Banku Gospodarstwa Krajowego.

 


Ewa Wierzbicka

Ewa Wierzbicka

Adiunkt w Katedrze Zarządzania Finansami Przedsiębiorstwa, Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie, Szkoła Główna Handlowa w Warszawue. Ma w swoim dorobku ok. 100 publikacji. Zainteresowania naukowe: finanse publiczne w tym system fiskalny, ubezpieczenia jako forma transferu ryzyka podmiotów gospodarczych, współpraca banków i ubezpieczycieli – bancassurance, a także finanse przedsiębiorstwa, w tym przyczyny bankructw. Jest kierownikiem studiów podyplomowych Akademia Ubezpieczeń - Ubezpieczenia gospodarcze dla przedsiębiorstw.
Zobacz inne artykuły autora »



Napisz komentarz


Premium Wordpress Themes