Logo SGH

Determinanty sukcesu polskich małych i średnich przedsiębiorstw na rynku europejskim

Obecna sytuacja gospodarki światowej oraz obawy o możliwą recesję w gospodarce polskiej wymuszają podjęcie nadzwyczajnych kroków w zakresie niwelowania efektów kryzysu globalnego w naszym kraju. Rozwój sektora małych i średnich przedsiębiorstw jest jedną z takich metod. Funkcjonowanie tej grupy podmiotów jest pożądane z punktu widzenia gospodarki narodowej, gdyż stabilizuje procesy gospodarcze i stanowi podstawę dla rozwoju gospodarczego, co w obecnej sytuacji jest niezwykle istotne.

Małe i średnie przedsiębiorstwa udowodniły już swoją przydatność w czasach recesji, albowiem znacznie złagodziły przemiany ekonomiczne w Polsce na początku lat 90. ubiegłego stulecia, wypełniając w gospodarce luki po upadłych przedsiębiorstwach państwowych. Ponadto, podmioty te mogą skutecznie funkcjonować w globalnym kryzysie „finansowym”, przede wszystkim z uwagi na uproszczony styl zarządzania finansami (dominacja wewnętrznych źródeł finansowania w procesach inwestowania) i koncentrację na rynku lokalnym. Z drugiej jednak strony, małe i średnie firmy są zmuszone do funkcjonowania w warunkach otwartego rynku europejskiego, a to oznacza większą konkurencję. W rezultacie, niezwykle ważną kwestią staje się budowanie zupełnie nowych przewag konkurencyjnych, które umożliwiłyby przedsiębiorstwom konkurowanie na tak wymagającym rynku. Zdolność do konkurowania, szczególnie w długim okresie jest determinowana zastosowaniem przewag konkurencyjnych o charakterze trwałym, gdyż tylko trwała przewaga konkurencyjna umożliwia osiąganie ponadprzeciętnych zysków. To zaś wydaje się szczególnie istotne w przypadku uwarunkowań ekonomicznych, w jakich przyszło prowadzić działalność gospodarczą przedsiębiorstwom na początku XXI wieku.

Jak pokazują dotychczasowe doświadczenia, sukces polskich przedsiębiorstw był i przez najbliższy czas będzie determinowany szybkością dostosowania się do zmienionych uwarunkowań mikro- i makroekonomicznych oraz eliminowaniem słabych stron, takich jak: niezadowalająca jakość produktów i usług w porównaniu do konkurentów, słabe wyposażenie w kapitał finansowy i rzeczowy, niski poziom wiedzy na temat zarządzania i marketingu, brak doświadczenia i strategii działania czy zbyt mała liczba realizowanych inwestycji. Polskie przedsiębiorstwa posiadają bezpośredni dostęp do rynków poszczególnych krajów członkowskich, co stanowi bodziec do zwiększenia sprzedaży, podniesienia poziomu jakości, poszukiwania inwestora strategicznego, poprawy własnej efektywności i pozyskiwania nowych technologii, kapitału czy źródeł zaopatrzenia. Należy jednak pamiętać, że rynek unijny to rynek bardzo wymagający, na którym nie można zaistnieć bez odpowiedniego poziomu konkurencyjności, stąd polskie firmy powinny dążyć zarówno do poprawy posiadanych, jak i rozwoju nowych elementów wpływających na ich sukces rynkowy.

Obserwacje rynkowe pozwalają na pewien optymizm oraz stwierdzenie, że polskie małe i średnie przedsiębiorstwa dostrzegły już istotną rolę posiadanego potencjału wewnętrznego, tj. zasobów i umiejętności w budowaniu trwałej przewagi konkurencyjnej. Polscy przedsiębiorcy zauważają mechanizmy zachodzące pomiędzy poszczególnymi umiejętnościami oraz potrzebę ich wykorzystywania. Równocześnie zdają sobie sprawę, że skuteczność działań rozwojowych opartych na wewnętrznych źródłach przewagi konkurencyjnej wymagać będzie dużej kreatywności. Na przykład, uznanie zastosowania technologii własnego pochodzenia w przypadku małych przedsiębiorstw jako najważniejszej, a w przypadku średnich przedsiębiorstw jako drugiej wśród najważniejszych przewag konkurencyjnych, stanowi o zmianie orientacji strategicznej wśród tych podmiotów i odchodzeniu od pespektywy krótkoterminowej na rzecz długoterminowej w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem przez polskich przedsiębiorców.[1] Zmiany te znajdują potwierdzenie w sposobach wchodzenia naszych firm na konkurencyjne rynki europejskie.

Analizując metody wejść polskich małych i średnich przedsiębiorstw na rynek unijny można dostrzec różnice w postępach internacjonalizacji w ramach sektora małych i średnich firm, przy czym szczególnie ważne są porównania tego sektora w relacji do grupy przedsiębiorstw dużych (tabela 1). I tak np. okazało się, że podstawową metodą wejścia na rynki europejskie dla małych i średnich przedsiębiorstw jest eksport bezpośredni, charakterystyczny raczej dla dużych przedsiębiorstw, które dysponują odpowiednim potencjałem finansowym i produkcyjnym. Jednocześnie coraz mniej małych i średnich przedsiębiorstw chce korzystać z eksportu pośredniego jako formy wejścia na rynki obce, głównie na rzecz pozostałych form. Z przeprowadzonych badań wynika, że około połowa badanych przedsiębiorstw eksportowała swoje wyroby i usługi bezpośrednio na rynek zagraniczny (małe – 48%, średnie – 52%, duże – 42%)[2]. Jest to bardzo istotny fakt świadczący o tym, iż polskie przedsiębiorstwa ulokowane na rynku unijnym, w tym małe i średnie, chcą znacznie bardziej kontrolować sprzedaż swoich produktów i usług na rynku zagranicznym, nawet kosztem większego ryzyka niż w przypadku eksportu pośredniego. Eksport bezpośredni umożliwia bowiem nabywanie wiedzy i doświadczenia z racji funkcjonowania na rynku zagranicznym. To z kolei jest niezwykle ważne dla przedsiębiorstw z sektora MSP, albowiem – w odróżnieniu od dużych – małe i średnie firmy rzadziej mogą bazować na wieloletniej tradycji prowadzenia działalności zagranicznej. Zdobyte doświadczenie na rynku zagranicznym powinno procentować podczas rozwijania dalszej działalności międzynarodowej, zwłaszcza w sytuacji tworzenia własnych filii lub oddziałów. Głównym kierunkiem inwestycji bezpośrednich polskich małych i średnich przedsiębiorstw są rynki najbardziej zbliżone geograficznie, w szczególności rynek niemiecki.

Tabela 1. Metody wejścia na rynek unijny z uwzględnieniem kryterium wielkości przedsiębiorstwa.

Lp. Wyszczególnienie Małe Średnie Duże
Udział wskazań  w %
1 Eksport pośredni 26 24 29
2 Eksport bezpośredni 48 52 42
3 Oddziały lub filie zagraniczne 9 8 10
4 Poddostawca w ramach kontaktów długoterminowych z firmami unijnymi 17 16 19
5 Suma 100 100 100

Źródło: Opracowanie własne na podstawie badania ankietowego zrealizowanego w ramach projektu nt.„Czynniki sukcesu polskich przedsiębiorstw na rynkach UE”, SGH, Warszawa 2005.

O zmianach zachodzących w sposobie postrzegania rozwoju małych i średnich przedsiębiorstw świadczą też inne działania, takie jak inwestycje w filie lub oddziały na terenie UE lub bycie poddostawcą firm unijnych w ramach kontraktów długoterminowych.[3]. Szczególną uwagę zwraca wysoki odsetek małych i średnich przedsiębiorstw tworzących filie w krajach Unii Europejskiej, gdyż jest to najwyższy poziom internacjonalizacji przedsiębiorstwa.

Na uwagę zasługuje także coraz większa skłonność do inwestycji, która świadczy o wytworzeniu się wśród najlepiej funkcjonujących polskich przedsiębiorstw potrzeby wejścia na wyższy poziom internacjonalizacji, gwarantującej uczestnictwo w strukturach globalnej gospodarki. Tradycyjny model umiędzynarodowienia przedsiębiorstw następuje od etapu eksportu poprzez licencjonowanie, joint venture do założenia własnego przedsiębiorstwa za granicą.

Podejmując działania związane z konkurowaniem na wspólnym rynku europejskim małe i średnie przedsiębiorstwa muszą swoim podstawowym celem uczynić nie tylko osiąganie ponadprzeciętnych zysków, ale i koncentrację na wzroście wartości firmy. Powinny również odchodzić od budowania strategii rozwojowych opartych na przewadze kosztowej na rzecz przewagi konkurencyjnej wynikającej z unikalnego wykorzystywania posiadanych zasobów i umiejętności, podobnie jak ma to miejsce w krajach wysoko rozwiniętych. Szczególną rolę będą tu odgrywały zdolności przedsiębiorstw do efektywnego gospodarowania posiadanym potencjałem wewnętrznym, zwłaszcza w odniesieniu do konkurowania na rynku europejskim, na którym determinantami sukcesu są  np.: stosowanie unikatowej i trudnej do zaimplementowania przez konkurencję technologii produkcyjnej, wprowadzanie nowoczesnych systemów zarządzania organizacją, elastyczne reagowanie na zmieniające się warunki rynkowe, realizacja przedsięwzięć przy współpracy z innymi podmiotami, stosowanie outsourcingu z koncentracją na kluczowym dla przedsiębiorstwa rodzaju działalności, nastawienie się na wysoką jakość produkcji i jej unikalność czy podjęcie działań dywersyfikacyjnych uwzględniających tworzenie wartości dla klienta.

 


[1] Por. J. Wysocki, Analiza źródeł przewagi konkurencyjnej polskich przedsiębiorstw na rynkach Unii Europejskiej [w:] Czynniki sukcesu polskich przedsiębiorstw na rynkach Unii Europejskiej, red. nauk. Z. Pierścionek, S. Jurek-Stepień, SGH, Warszawa 2006.

[2] Por. A. Kałowski, Formy oraz zewnętrzne uwarunkowania międzynarodowej konkurencyjności polskich przedsiębiorstw [w:] Czynniki sukcesu polskich przedsiębiorstw na rynkach Unii Europejskiej, red. nauk. Z. Pierścionek, S. Jurek-Stepień, SGH, Warszawa 2006.

[3] Ibidem.

 


Adam Kałowski

Adam Kałowski

Adiunkt w Katedrze Zarządzania Innowacjami, Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie
Zobacz inne artykuły autora »



Jacek Wysocki

Adiunkt w Katedze Zarządzania Innowacjami, Kolegium Nauk o Przedsiębiorstwie, Szkoła Główna Handlowa w Warszawie.
Zobacz inne artykuły autora »

Napisz komentarz


Premium Wordpress Themes